Czasami zdarza się, że podatnik dokonuje zakupu towarów lub usług pod koniec miesiąca, ale fakturę dotyczącą tego zakupu otrzymuje dopiero w kolejnym okresie rozliczeniowym. Czy w takiej sytuacji można odliczyć VAT w miesiącu zakupu, jeśli faktura dotarła do nas jeszcze przed złożeniem deklaracji? Sprawa polskiej spółki „I.”, zajmującej się rozliczeniami gazu i energii, stała się podstawą do wydania ważnego wyroku TSUE z dnia 11 lutego 2026 r. (sprawa T-689/24), który wyjaśnia tę kwestię.
Postępowanie przed Dyrektorem KIS
Spór zaczął się od wniosku o interpretację indywidualną. Spółka chciała potwierdzić, czy ma prawo do odliczenia VAT z faktur dotyczących zakupów w danym okresie rozliczeniowym, jeśli otrzymała je już w kolejnym okresie, ale wciąż przed terminem złożenia deklaracji podatkowej.
Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 12 listopada 2019 r. uznał, że prawo do odliczenia podatku VAT jest ściśle uzależnione od spełnienia warunków formalnych, w szczególności od fizycznego otrzymania faktury. Według Organu, bez dokumentu w ręku w danym miesiącu, podatnik nie może ująć w nim odliczenia podatku VAT.
Postępowanie przed WSA
Spółka zaskarżyła tę interpretację, ale WSA w Warszawie oddalił skargę wyrokiem z 9 października 2020 r. Sąd argumentował, że aby skorzystać z prawa do odliczenia, muszą zostać spełnione dwie przesłanki jednocześnie: transakcja musi faktycznie zaistnieć, a podatnik musi posiadać fakturę ją dokumentującą. Zdaniem WSA wymóg formalny posiadania faktury „modyfikuje” moment powstania prawa do odliczenia, przesuwając go na chwilę otrzymania dokumentu.
Postępowanie przed NSA
Sprawa trafiła do NSA. Sąd ten powziął wątpliwość, czy polskie przepisy (art. 86 ust. 10b pkt 1 UoVAT) są zgodne z prawem unijnym. W związku z tym postanowił zawiesić postępowanie i zadać Trybunałowi następujące pytanie prejudycjalne: „Czy art. 167, [art.] 168 lit. a) i art. 178 lit. a) dyrektywy [VAT] oraz zasady neutralności podatkowej, skuteczności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu (...), z którego wynika, że podatnik nie może zrealizować prawa do odliczenia podatku naliczonego w deklaracji składanej za okres, w którym spełnił warunki materialne skorzystania z tego prawa, jeżeli w okresie tym nie otrzymał jeszcze faktury, pomimo że fakturę tę otrzymał jeszcze przed złożeniem tej deklaracji?”.
Rozstrzygnięcie TSUE
TSUE stanął po stronie podatnika, wskazując na kluczowe argumenty:
- prawo do odliczenia podatku VAT powstaje w momencie, gdy podatek staje się wymagalny, czyli w chwili dostarczenia towarów lub wykonania usług.
- warunki materialne vs. formalne: TSUE wyraźnie rozróżnił przesłanki materialne (dotyczące samej transakcji i statusu podatnika) od formalnych (otrzymanie faktury). Powstanie prawa do odliczenia zależy wyłącznie od warunków materialnych.
- posiadanie faktury jest jedynie wymogiem formalnym niezbędnym do wykonania prawa do odliczenia podatku VAT, a nie do jego powstania.
- zasady neutralności VAT i proporcjonalności wymagają, aby odliczenie było przyznane, jeśli spełniono wymogi materialne, nawet jeśli pominięto niektóre wymogi formalne.
- przepisy krajowe nie mogą ustanawiać dodatkowych przesłanek powstania prawa do odliczenia, takich jak posiadanie faktury konkretnie w dniu zakończenia okresu rozliczeniowego, jeśli podatnik dysponuje nią przed złożeniem deklaracji.
Ostatecznie TSUE orzekł, że prawo unijne stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, które zabraniają odliczenia VAT w okresie, w którym dokonano transakcji, tylko dlatego, że faktura dotarła do nabywcy po zakończeniu tego okresu (ale przed złożeniem deklaracji).
Podsumowanie
Zdaniem TSUE, prawo do odliczenia VAT powstaje w momencie dokonania transakcji (spełnienie warunków materialnych). Posiadanie faktury jest warunkiem formalnym wykonania tego prawa, a nie jego powstania. Zasada neutralności VAT ma pierwszeństwo przed wymogami formalnymi. Podatnik może odliczyć VAT w deklaracji za okres, w którym nabył towar/usługę, jeśli otrzymał fakturę przed wysłaniem tej deklaracji do urzędu skarbowego.
Olga Grabowska
Kancelaria Wyrzykowscy
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani jakiejkolwiek innej formy doradztwa. Wszelkie przedstawione w nim treści wyrażają osobiste poglądy autora oraz jego wiedzę na temat omawianych zagadnień. Autor ani wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki wynikające z zastosowania się do informacji zawartych w artykule bez konsultacji z odpowiednim specjalistą.
Zadaj pytanie do artykułu