Odpowiedź na interpelację w systemie EUREKA opublikowano 24 lutego 2025 r. jednak odpowiedź została udzielona już 29 stycznia 2024 r. – temat pozostaje wciąż aktualny, warto go zatem omówić. W pierwszej części artykułu mogą się Państwo zapoznać z treścią interpelacji oraz odpowiedzi, w drugiej części przedstawiam mój komentarz.
Przedmiot interpelacji – treść cytowana w całości
Dzięki pozyskiwanym środkom europejskim wiele samorządów w ostatnich latach zrealizowało tzw. inwestycje liniowe, w szczególności sieci kanalizacyjne, sieci wodociągowe czy sieci ciepłownicze. W zdecydowanej większości przypadków beneficjentem były gminy, powiaty lub województwa, które mogły uzyskać wyższy poziom dofinansowania niż ich spółki komunalne (np. 85% zamiast 50%), a także które mogły uznać podatek VAT za wydatek kwalifikowany.
Sprawiało to, że inwestycje w taką infrastrukturę były realizowane przez gminy, które w okresie trwałości projektu zarządzały (i zarządzają) nią, zaś po okresie trwałości przekazują tą infrastrukturę swoim właściwym spółkom komunalnym. W zdecydowanej większości infrastruktura taka jest przez gminę bezpłatnie użyczana własnej spółce komunalnej lub wydzierżawiana z zastosowaniem bonifikaty. Powoduje to wiele trudności dla takiej spółki w zakresie eksploatacji lub bieżących napraw, ponieważ organy podatkowe mogą kwestionować wydatki spółek komunalnych w nie jako nieswój środek trwały.
Optymalnym rozwiązaniem w takich wypadku byłoby trwałe przeniesienie własności infrastruktury (mienia) z gminy na spółkę komunalną, a naturalną metodą powinno być wniesienie aportu do tej spółki. Jednakże samorządy wstrzymują się od tego rodzaju postępowania w związku z konieczności zapłaty podatku VAT od tej czynności. Taka jest praktyka organów podatkowych, podczas gdy pojawiające się w tej sprawie orzecznictwo sądów administracyjnych jest zgoła odwrotne (przykład: WSA w Gdańsku w wyroku z 22 listopada 2023 r. sygn. I SA/Gd 682/23).
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 191 Regulaminu Sejmu przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministrowi znany jest ten problem, a w szczególności fakt innej interpretacji przepisów podatkowych przez sądy administracyjne niż organów podatkowych podległych Ministrowi?
2. Czy Minister rozważa wystąpienie z propozycją zmian w przepisach prawa lub samodzielną w ramach własnych kompetencji prawodawczych (w miarę możliwości) zmianę przepisów w taki sposób, że zwolni gminy, powiaty i województwa z konieczności zapłaty podatku VAT od czynności wniesienia infrastruktury komunalnej do własnej spółki komunalnej? Jeśli tak, to kiedy, jeśli nie to z jakiego powodu.
3. Czy Minister rozważa inne zwolnienia podatkowe dla samorządów od czynności pomiędzy gminą a jej spółkami komunalnymi polegającymi na przeniesieniu prawa własności, jeśli dokonywane są one w celu realizacji zadań własnych gmin, nawet zadań w których występują czynności sprzedaży opodatkowanej z wykorzystaniem tego mienia?
Odpowiedź na interpelację – treść cytowana w części
(…) Konstrukcja całego systemu podatku od wartości dodanej w krajach członkowskich Unii Europejskiej w całości objęta jest zakresem prawa unijnego, a Polska jako członek Unii Europejskiej zobowiązana jest do przestrzegania acquis communautaire. (…) Objęcie prawa krajowego w zakresie opodatkowania podatkiem od wartości dodanej obowiązkiem harmonizacji z prawem unijnym powoduje, iż Polska, podobnie jak inne państwa członkowskie UE, nie posiada nieograniczonej swobody kreowania własnych rozwiązań w tym przedmiocie. W konsekwencji polskie przepisy dotyczące podatku od towarów i usług powinny być zgodne z unijnymi przepisami prawa dotyczącymi podatku od wartości dodanej. Powyższe dotyczy m.in. zakresu czynności podlegających opodatkowaniu, jak również zwolnień od podatku.
Czynność wniesienia aportu do spółki prawa cywilnego, zgodnie z przepisami ustawy o VAT oraz regulacjami dyrektywy VAT, podlega opodatkowaniu podatkiem VAT na zasadach ogólnych.
Co do zasady wniesienie aportu na gruncie przepisów dotyczących VAT traktowane jest – w zależności od przedmiotu tego aportu – jako odpłatna dostawa towarów lub odpłatne świadczenie usług.
W kontekście poruszonego zagadnienia należy zauważyć, że organy podatkowe w swoich rozstrzygnięciach co do zasady prezentują jednolite stanowisko uznając, że transakcje przeniesienia własności mienia przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) w formie wniesienia wkładu niepieniężnego (aportu) do spółek komunalnych spełniają przesłanki do uznania ich za czynności podlegające opodatkowaniu VAT w świetle art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Czynności te, wykonywane na podstawie umów cywilnoprawnych, mają charakter działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, a JST występują w roli podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT. Tym samym nie znajdzie w takich sytuacjach zastosowania art. 15 ust. 6 ww. ustawy, wyłączający z grona podatników organy władzy publicznej.
W przywołanym w interpelacji przykładowym wyroku z dnia 22 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 682/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stanął na stanowisku, że gmina nie może być uznana za podatnika VAT zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o VAT w przypadku czynności wniesienia nieruchomości gruntowej aportem do swojej spółki komunalnej, gdyż spółka ta wykonuje za gminę jej zadania własne w zakresie gminnego budownictwa mieszkaniowego. Wyrok ten jest nieprawomocny – został zaskarżony i będzie w przyszłości przedmiotem orzekania Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA). (…)
Należy jednak mieć na uwadze, że istnieją również odmienne od wyżej wskazanego rozstrzygnięcia sądów krajowych w omawianym obszarze. Przykładowo w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z 5 września 2023 r. sygn. akt I SA/Go 150/23, w którym – wskazując na wytyczne płynące z orzecznictwa TSUE – sąd stwierdził, że wykonywanie przez spółkę zależną od gminy (poprzez większościowy udział w kapitale zakładowym spółki) zadań tej gminy nie wyłącza automatycznie takiej działalności z opodatkowania podatkiem VAT na podstawie art. 15 ust. 6 ustawy o VAT. W efekcie WSA uznał, że przy czynności wniesienia aportem nieruchomości do spółki gmina wystąpi w charakterze podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT.
Również na ww. wyrok, jak też kilka innych wyroków WSA dotyczących omawianej problematyki, zostały wniesione skargi kasacyjne, sprawy te zatem będą jeszcze rozpatrywane przez NSA.
W kontekście zadanych przez Pana posła pytań uprzejmie informuję, że ewentualne działania dotyczące jednolitego traktowania czynności w obszarze będącym przedmiotem interpelacji będą rozważane po analizie wyroków NSA, które zapadną w związku ze złożonymi kasacjami od wyroków WSA, w sprawach traktowania aportów wnoszonych przez JST do utworzonych przez nie spółek komunalnych.
Komentarz
Z jednej strony mamy stanowisko organów podatkowych, które konsekwentnie uznają takie operacje za podlegające opodatkowaniu VAT. Z drugiej, orzecznictwo sądów administracyjnych, choć niejednolite, często wskazuje na odmienną interpretację.
Problem nie jest bynajmniej teoretyczny – dotyczy on realnych inwestycji liniowych, takich jak sieci kanalizacyjne czy wodociągowe, często realizowanych dzięki środkom unijnym.
Co wynika z odpowiedzi Ministerstwa Finansów? Na ten moment resort nie planuje żadnych zmian w przepisach. Ministerstwo czeka na rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego. To pokazuje, że mimo istniejących rozbieżności, decyzje legislacyjne są wstrzymane do czasu ujednolicenia linii orzeczniczej przez najwyższą instancję sądownictwa administracyjnego.
Ta sytuacja zmusza do zastanowienia. Czy nie powinniśmy dążyć do większej spójności i przewidywalności prawa, zwłaszcza w tak istotnym obszarze jak finanse samorządowe? Oczekiwanie na wyroki NSA, choć zrozumiałe z perspektywy stabilności systemu, jednocześnie utrzymuje samorządy w niepewności, utrudniając im optymalne zarządzanie majątkiem i realizację zadań własnych. To nie tylko kwestia podatków, ale efektywności i autonomii JST w realizacji kluczowych usług publicznych. Pozostaje mieć nadzieję, że przyszłe orzeczenia NSA przyniosą jasność i utorują drogę do rozwiązań, które będą zarówno zgodne z prawem unijnym, jak i korzystne dla lokalnych społeczności.
Martyna Archacka
Kancelaria Wyrzykowscy
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani jakiejkolwiek innej formy doradztwa. Wszelkie przedstawione w nim treści wyrażają osobiste poglądy autora oraz jego wiedzę na temat omawianych zagadnień. Autor ani wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki wynikające z zastosowania się do informacji zawartych w artykule bez konsultacji z odpowiednim specjalistą.
Zadaj pytanie do artykułu