Dyrektor szkoły jako podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej
Dostęp do informacji publicznej stanowi jeden z filarów demokratycznego państwa prawa i jest bezpośrednim przejawem zasady jawności życia publicznego, gwarantowanej m.in. przez art. 61 Konstytucji RP oraz ustawę z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (u.d.i.p.). Zagadnienie to nabiera szczególnego znaczenia w kontekście funkcjonowania jednostek oświatowych, a zwłaszcza w odniesieniu do dyrektorów szkół publicznych, którzy niejednokrotnie otrzymują wnioski o udostępnienie informacji dotyczących działalności szkoły, personelu lub podejmowanych decyzji.
Dyrektor szkoły jako organ władzy publicznej
Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.d.i.p., obowiązek udostępniania informacji publicznej ciąży na władzach publicznych oraz innych podmiotach wykonujących zadania publiczne. Jakkolwiek przepis ten nie wymienia wprost dyrektorów szkół, to – jak słusznie zauważył WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 14 listopada 2024 r. (sygn. I SA/Sz 530/24) – nie ma wątpliwości, że dyrektor szkoły działa jako organ władzy publicznej w rozumieniu u.d.i.p.
Dyrektor szkoły realizuje bowiem zadania o charakterze publicznym, wynikające z ustaw o systemie oświaty oraz ustawy – Prawo oświatowe. Sprawuje kierownictwo nad placówką edukacyjną, odpowiada za bezpieczeństwo uczniów, nadzoruje proces kształcenia i wychowania oraz podejmuje decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu obowiązku szkolnego (wydaje na przykład decyzje administracyjne w przedmiocie przyjęcia dziecka spoza obwodu szkoły).
Należy więc przyjąć, że dyrektor szkoły publicznej, działając w ramach powierzonych mu kompetencji, występuje w charakterze organu władzy publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Tym samym ciąży na nim obowiązek realizacji prawa do informacji – z zachowaniem procedur wynikających z przepisów u.d.i.p. oraz Kodeksu postępowania administracyjnego.
Rodzaje informacji publicznej w szkole
Zakres informacji, do których dostęp może zostać uzyskany w drodze wniosku do dyrektora szkoły, obejmuje m.in.: informacje o organizacji i funkcjonowaniu szkoły, dokumentację dotyczącą zamówień publicznych, decyzje podejmowane wobec uczniów (w granicach jawności), informacje o kwalifikacjach i zatrudnieniu nauczycieli oraz personelu pedagogicznego, plany zajęć, regulaminy, statuty, uchwały rad pedagogicznych (o ile mają charakter dokumentów urzędowych).
W praktyce większość wniosków dotyczy dokumentów wytworzonych przez szkołę, które stanowią dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.d.i.p. Natomiast kwestie sporne pojawiają się najczęściej na styku dostępu do informacji i ochrony prywatności pracowników szkoły (art. 5 ust. 2 u.d.i.p.), jak choćby w przedmiocie ich przygotowania zawodowego. Mając to na względzie, warto podkreślić, że co do zasady informacje dotyczące wykształcenia i kwalifikacji zawodowych osób pełniących funkcje publiczne mają charakter informacji publicznej i nie podlegają wyłączeniu z powodu prywatności (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 czerwca 2015 r., II SAB/Łd 55/15).
Odmowa udzielenia informacji
Dyrektor szkoły publicznej, odmawiając udostępnienia informacji publicznej bądź umarzając postępowanie, jest obowiązany – stosownie do art. 16 ust. 1 u.d.i.p. – wydać decyzję administracyjną spełniającą wymagania art. 107 k.p.a. Kluczowe znaczenie ma prawidłowe pouczenie strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia. W praktyce częstym błędem jest zastosowanie trybu przewidzianego w art. 17 ust. 2 u.d.i.p. (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), właściwego dla podmiotów niebędących organami władzy publicznej, zamiast przewidzianego w art. 16 ust. 2 pkt 1 u.d.i.p. trybu odwoławczego. Błędne zakwalifikowanie statusu organu prowadzi do wadliwego pouczenia strony, co w konsekwencji skutkuje naruszeniem przepisów o właściwości organu. Zgodnie z art. 17 pkt 3 k.p.a., organem wyższego stopnia w stosunku do dyrektora szkoły publicznej jest organ prowadzący placówkę – najczęściej wójt, burmistrz lub prezydent miasta – sprawujący nadzór administracyjny i finansowy nad szkołą. Nie jest nim samorządowe kolegium odwoławcze, gdyż dyrektor szkoły nie jest organem jednostki samorządu terytorialnego w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 6 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., I OSK 248/12).
Tak więc błędne określenie swojego statusu przez dyrektora szkoły publicznej i niewłaściwe pouczenie strony co do trybu odwoławczego skutkuje istotnym naruszeniem przepisów postępowania, co może prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.).
Odpowiedzialność prawna i konsekwencje zaniechania
Należy pamiętać, że nieudzielenie informacji publicznej, wydanie decyzji z naruszeniem prawa lub nieprzekazanie wniosku do właściwego organu odwoławczego może skutkować nie tylko odpowiedzialnością administracyjną, ale także – w określonych sytuacjach – odpowiedzialnością dyscyplinarną dyrektora szkoły.
Dodatkowo, zgodnie z art. 23 u.d.i.p., kto wbrew obowiązkowi nie udostępnia informacji publicznej podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Przepis ten ma charakter represyjny i może znaleźć zastosowanie w przypadku uporczywego naruszania prawa dostępu do informacji.
Z perspektywy odpowiedzialności instytucjonalnej, zaniechanie dyrektora w zakresie realizacji obowiązku informacyjnego może również rodzić skutki dla organu prowadzącego szkołę, który sprawuje nadzór nad jej działalnością administracyjną i finansową.
Wnioski praktyczne
W świetle przedstawionych rozważań należy jednoznacznie stwierdzić, że dyrektor szkoły publicznej jest organem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej w trybie u.d.i.p. jako organ władzy publicznej, a jego decyzje w tym zakresie podlegają procedurze administracyjnej, w tym kontroli instancyjnej. Dla prawidłowego wykonywania tego obowiązku kluczowe znaczenie mają:
-
świadomość zakresu informacji objętej prawem do informacji publicznej,
-
umiejętność identyfikowania sytuacji, w których zachodzi kolizja z prawem do prywatności,
-
prawidłowe stosowanie procedur k.p.a., w szczególności w zakresie pouczeń i środków odwoławczych.
Z punktu widzenia ochrony praw obywatelskich, właściwe wykonywanie obowiązków przez dyrektorów szkół publicznych przyczynia się do realizacji zasady jawności życia publicznego i buduje zaufanie do instytucji oświatowych jako elementu struktury demokratycznego państwa prawa.
Adw. Justyna Jabłonka
Kancelaria Wyrzykowscy
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani jakiejkolwiek innej formy doradztwa. Wszelkie przedstawione w nim treści wyrażają osobiste poglądy autora oraz jego wiedzę na temat omawianych zagadnień. Autor ani wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki wynikające z zastosowania się do informacji zawartych w artykule bez konsultacji z odpowiednim specjalistą.