W jednym z naszych ostatnich wpisów pt. Pułapka na pomagających. Czy państwo karze za wsparcie uchodźców z Ukrainy? zwracaliśmy uwagę na dramatyczną sytuację przedsiębiorców, którzy bezinteresownie stworzyli bazę noclegowo-bytową dla obywateli Ukrainy uciekających przed wojną. Choć działali oni w odpowiedzi na kryzys humanitarny, zderzyli się z bezwzględną machiną skarbową. Obecnie w tej sprawie nastąpił zwrot akcji - kluczowe rozstrzygnięcie leży w rękach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).
Pytania prejudycjalne zadane przez WSA we Wrocławiu
WSA rozpatrując skargę przedsiębiorcy obciążonego podatkiem VAT za wsparcie uchodźców z Ukrainy, postanowieniem z dnia 27 maja 2026 r. (sygn. akt I SA/Wr 1/26) zawiesił postępowanie i skierował do TSUE pytania prejudycjalne.
Postanowienie WSA zawiera aż 8 szczegółowych pytań. Szczególnie istotne dla przedsiębiorców są pytania od nr 2 do nr 4, w których sąd zmierzył się z samą osią sporu:
- czy unijne dyrektywy oraz zasady neutralności, równego traktowania i proporcjonalności w ogóle pozwalają na stosowanie stawki 0% VAT do świadczeń obejmujących zakwaterowanie, wyżywienie i opiekę nad uchodźcami z Ukrainy, w sytuacji, gdy działania te opierały się na umowach z organami administracji i były finansowane z pieniędzy publicznych (pytanie nr 2).
- w przypadku udzielenia twierdzącej odpowiedzi na pytanie 2, dopytano czy polskie organy podatkowe mogą odmawiać prawa do stawki 0% VAT tylko ze względu na formalną cechę – czyli fakt, że przedsiębiorca zawarł umowę z wojewodą (organem administracji rządowej w województwie), a nie z gminą czy inną jednostką wymienioną wprost w polskim przepisie, mimo że cel, charakter świadczonej pomocy, jej beneficjent końcowy oraz skutki ekonomiczne były w obu przypadkach dokładnie takie same (pytanie nr 3).
- czy środki ryczałtowe wypłacane przedsiębiorcy przez wojewodę za zapewnienie warunków bytowych uchodźcom w czasie kryzysu humanitarnego w ogóle stanowią wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu przepisów o VAT, skoro dotyczyły realizacji zadań z zakresu pomocy humanitarnej, do których zobowiązane było państwo (pytanie nr 4).
To zaledwie część wątpliwości podniesionych przez sąd — pozostałe pytania dotyczyły m.in. braku statusu podatnika w takich relacjach, sankcyjnego charakteru żądań fiskusa oraz naruszenia unijnej zasady ochrony zaufania do państwa i prawa.
Podsumowanie
Wydane przez WSA ww. postanowienie i przekazanie sprawy do TSUE to ogromny krok w stronę rozwiązania „problemu”, który dotknął wielu polskich przedsiębiorców otwierających swoje serca i biznesy dla potrzebujących.
Sprawa ma charakter rozwojowy. To właśnie orzeczenie TSUE może raz na zawsze wyeliminować głębokie rozbieżności interpretacyjne polskich przepisów i zablokować profiskalne zakusy organów podatkowych. Będziemy wnikliwie śledzić losy tego postępowania.
Olga Grabowska
Kancelaria Wyrzykowscy
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani jakiejkolwiek innej formy doradztwa. Wszelkie przedstawione w nim treści wyrażają osobiste poglądy autora oraz jego wiedzę na temat omawianych zagadnień. Autor ani wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki wynikające z zastosowania się do informacji zawartych w artykule bez konsultacji z odpowiednim specjalistą.