Niedofinansowane zadania zlecone – aktualizacja 2026. Samorządy idą do sądów, a Skarb Państwa wypłacił już 81 mln zł
O problemie niedofinansowania zadań zleconych pisaliśmy już wcześniej. Dziś mamy jednak nowe dane, które wyraźnie zmieniają perspektywę: spory samorządów ze Skarbem Państwa przynoszą realne, wielomilionowe wypłaty, a kolejne JST decydują się dochodzić swoich roszczeń.
Według informacji przedstawionych przez wiceminister finansów Hannę Majszczyk w latach 2020–2025 Skarb Państwa wypłacił JST około 81 mln zł z tytułu prawomocnie zasądzonych roszczeń za niedofinansowanie zadań zleconych.
Jednocześnie wstępne szacunki Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego pokazują, że problem może mieć znacznie większą skalę: różnica między otrzymanymi dotacjami a faktycznymi wydatkami JST może wynosić około 2,1 mld zł.
Najważniejszy wniosek
Pozwy o niedofinansowane zadania zlecone nie są już teoretyczną możliwością. Samorządy występują do sądów, wygrywają znaczną część spraw, a zasądzone należności są faktycznie wypłacane.
Dla gmin, miast, powiatów i województw oznacza to, że warto już teraz ustalić, ile środków własnych zostało faktycznie przeznaczonych na wykonywanie zadań administracji rządowej i czy istnieją podstawy do dochodzenia tej różnicy od Skarbu Państwa.
81 mln zł już wypłaconych samorządom
To jedna z najważniejszych nowych informacji.
Ministerstwo Finansów podało w lipcu 2026 r., że w okresie 2020–2025 przeznaczono około 81 mln zł na wykonanie prawomocnych wyroków zasądzających na rzecz JST należności z tytułu niedofinansowania zadań zleconych.
Sprawy dotyczyły m.in.:
- spraw obywatelskich,
- geodezji i kartografii,
- gospodarki mieszkaniowej,
- nadzoru budowlanego.
Co istotne, wyroki obejmowały koszty ponoszone przez JST przy realizacji zadań w latach 2004–2018, przy czym większość dotyczyła okresu do 2015 r.
To ważna informacja również z perspektywy obecnych sporów. Pokazuje bowiem, że droga od poniesienia wydatku do prawomocnego rozstrzygnięcia może być długa. Nie jest to jednak argument za rezygnacją z analizy roszczeń – przeciwnie, przemawia za tym, aby dokumentację i wyliczenia przygotowywać odpowiednio wcześnie.
Kto zdecydował się walczyć?
Dane NIST pokazują, że na drogę sądową wchodziły JST wszystkich szczebli.
Według analizy dotyczącej postępowań w sprawach niedofinansowania zadań zleconych:
- gminy wniosły 20 pozwów,
- powiaty – 9 pozwów,
- województwa – 12 pozwów.
- Najbardziej aktywne były więc gminy. Nie oznacza to jednak, że problem dotyczy przede wszystkim tego szczebla samorządu.
Powiaty występowały m.in. w sprawach dotyczących zadań związanych z prawem o ruchu drogowym, natomiast województwa także w sprawach związanych z prawem wodnym czy ruchem turystycznym. Gminne spory dotyczyły przede wszystkim gospodarki nieruchomościami oraz spraw stanu cywilnego.
Materiał wyjściowy pokazuje ponadto, że problem obejmuje obecnie wszystkie poziomy JST, a szczególnie istotne pozostają m.in. gospodarka nieruchomościami, ewidencja ludności, świadczenia rodzinne, działalność gospodarcza, orzekanie o niepełnosprawności czy nieodpłatna pomoc prawna.
80 proc. postępowań zakończonych korzystnie dla JST
Jeszcze bardziej wymowne są dane dotyczące skuteczności tych spraw.
Z analizy NIST obejmującej orzecznictwo z lat 2011–2025 wynikało, że samorządy wygrywały około 80 proc. analizowanych postępowań.
Łączna wartość zidentyfikowanych roszczeń wynosiła 53,18 mln zł, a JST odzyskały 39,74 mln zł, czyli około 74,7 proc. dochodzonych kwot.
Średnio zasądzano:
|
Rodzaj JST
|
Średnia wartość roszczenia
|
Średnia kwota zasądzona
|
|
Gmina
|
2,11 mln zł
|
1,53 mln zł
|
|
Powiat
|
0,50 mln zł
|
0,34 mln zł
|
|
Województwo
|
0,53 mln zł
|
0,51 mln zł
|
Te dane wymagają jednak właściwego odczytania. Wysoka skuteczność nie oznacza, że sądy automatycznie zasądzają całą kwotę wskazaną przez JST. Różnica pomiędzy wysokością roszczeń a kwotami ostatecznie przyznanymi pokazuje, jak istotne są prawidłowa metodologia kalkulacji i materiał dowodowy.
Szczecinek: ponad 3,25 mln zł w wyroku pierwszej instancji
Dobrym przykładem skali pojedynczego sporu jest Miasto Szczecinek.
Sprawa została wszczęta już w 2016 r. i dotyczyła finansowania zadań wykonywanych w latach 2005–2014.
We wrześniu 2025 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził na rzecz miasta 3 256 631,28 zł wraz z odsetkami. Był to wyrok pierwszej instancji, a zatem na moment jego ogłoszenia nie był prawomocny.
Według informacji publikowanych przez miasto rzeczywiste koszty wykonywania analizowanych zadań miały wynieść około 6,8 mln zł, podczas gdy przekazane środki wyniosły około 2,7 mln zł. Różnica przekraczała więc 4 mln zł.
Ten przykład dobrze pokazuje dwie rzeczy.
Po pierwsze, wartość potencjalnego roszczenia jednej JST może sięgać kilku milionów złotych.
Po drugie, sąd nie musi przyjąć całej różnicy wynikającej z prostego zestawienia „wydatki minus dotacja”. Kluczowe jest wykazanie kosztów, które rzeczywiście były niezbędne do wykonywania zadania.
2,1 mld zł potencjalnej luki – ale to jeszcze nie wartość gotowych roszczeń
Największa liczba pojawiająca się obecnie w debacie to 2,1 mld zł.
Tyle może wynosić – według wstępnych szacunków NIST – różnica pomiędzy otrzymanymi dotacjami a faktycznymi wydatkami JST na analizowane zadania zlecone. Badanie objęło dane pochodzące ze 115 gmin, 16 miast na prawach powiatu, 41 powiatów i 8 województw.
Nie należy jednak utożsamiać tej kwoty z sumą roszczeń, które można automatycznie skierować przeciwko Skarbowi Państwa.
To sygnał skali problemu, nie wycena konkretnych spraw.
Każda JST musi odrębnie wykazać:
- jaka dotacja została otrzymana,
- jaki zakres zadania faktycznie wykonano,
- jakie koszty były związane z jego realizacją,
- które z tych kosztów były konieczne,
- jaką część kosztów pośrednich można przypisać do zadania,
- jaka jest ostateczna wysokość niedofinansowania.
Rząd przeznacza więcej pieniędzy. Spór jednak się nie kończy
Ministerstwo Finansów podkreśla, że nakłady państwa na zadania zlecone rosną. W 2026 r. zaplanowano na nie 26,4 mld zł, wobec 25 mld zł w 2025 r. i 24,8 mld zł w 2024 r.
Resort wskazuje też na wprowadzanie jednolitych metod kalkulacji.
Od początku 2026 r. jednolite zasady stosowane są m.in. przy zadaniach z zakresu geodezji i kartografii wykonywanych przez powiaty. Finansowanie ma być ustalane na podstawie liczby wykonanych spraw, ujednoliconego czasu ich realizacji oraz stawki roboczogodziny.
MF podkreśla jednocześnie, że dotacja powinna umożliwić wykonanie zadania zgodnie z wymaganym standardem, ale nie oznacza to automatycznie obowiązku pokrycia każdego kosztu wykazanego przez samorząd.
Właśnie tutaj znajduje się dziś główna oś potencjalnego sporu sądowego: nie tylko „ile JST wydała”, ale przede wszystkim „ile należało racjonalnie i koniecznie wydać, aby zadanie wykonać prawidłowo”.
Co zmieniło się od naszego poprzedniego wpisu?
Dzisiaj dysponujemy znacznie mocniejszym zestawem danych:
- około 81 mln zł zostało już przeznaczonych na wykonanie prawomocnych wyroków w sprawach JST,
- w analizowanych sprawach samorządy uzyskiwały korzystne rozstrzygnięcie w około 80 proc. postępowań,
- gminy, powiaty i województwa faktycznie korzystają z drogi sądowej,
- pojedyncze sprawy mogą dotyczyć milionowych roszczeń,
- a NIST szacuje potencjalną skalę różnicy pomiędzy dotacjami i wydatkami na około 2,1 mld zł.
To oznacza, że temat niedofinansowania zadań zleconych wszedł w kolejny etap. Pytanie coraz rzadziej brzmi: „czy można dochodzić tych pieniędzy?”, a coraz częściej: „ile może wynosić roszczenie naszej JST i czy jesteśmy w stanie je udowodnić?”.
Co warto zrobić teraz?
Dla JST pierwszym krokiem nie powinno być jeszcze przygotowanie pozwu.
Najpierw należy policzyć roszczenie.
W praktyce warto zestawić otrzymane dotacje z kosztami osobowymi, organizacyjnymi i technicznymi rzeczywiście ponoszonymi przy wykonywaniu poszczególnych zadań, ustalić sposób alokacji kosztów wspólnych, przeanalizować dokumentację i dopiero na tej podstawie ocenić potencjalną wartość sporu.
Równolegle trzeba zweryfikować okres, którego roszczenie miałoby dotyczyć, oraz kwestię przedawnienia. Długotrwałość dotychczasowych postępowań pokazuje, że odkładanie analizy na później może działać na niekorzyść JST.
Najważniejsze wnioski
- 81 mln zł – tyle według Ministerstwa Finansów przeznaczono w latach 2020–2025 na wypłaty dla JST wynikające z prawomocnych wyroków dotyczących niedofinansowanych zadań zleconych.
- 20 pozwów gmin, 9 powiatów i 12 województw odnotowano w analizie dotychczasowych sporów.
- Samorządy uzyskiwały korzystne rozstrzygnięcia w około 80 proc. analizowanych postępowań.
- NIST szacuje potencjalną lukę pomiędzy dotacjami a faktycznymi wydatkami na około 2,1 mld zł, ale każda JST musi indywidualnie policzyć i udowodnić swoje roszczenie.
- Najważniejsze jest dziś nie samo stwierdzenie niedofinansowania, lecz prawidłowe oszacowanie wartości roszczenia i przygotowanie dowodów pozwalających obronić tę kalkulację w sądzie.
Potrzebujesz pomocy w oszacowaniu wartości niedofinansowanych zadań zleconych albo w przygotowaniu pozwu przeciwko Skarbowi Państwa? Skontaktuj się z nami. Pomożemy przeanalizować dane JST, przygotować metodologię wyliczenia roszczenia i przeprowadzić jednostkę przez etap przygotowania oraz prowadzenia postępowania.
adwokat Justyna Jabłonka
CEO Kancelaria Wyrzykowscy
Źródła
- Serwis Samorządowy PAP, „Odszkodowania za zadania zlecone. Majszczyk: Skarb Państwa wypłacił JST 81 mln zł”
https://samorzad.pap.pl/kategoria/finanse/odszkodowania-za-zadania-zlecone-majszczyk-skarb-panstwa-wyplacil-jst-81-mln-zl
– dane Ministerstwa Finansów dotyczące ok. 81 mln zł wypłaconych JST w latach 2020–2025 w wykonaniu prawomocnych wyroków oraz informacje o rodzajach zadań objętych sporami.
- Serwis Samorządowy PAP, „Analiza: Samorządy wygrywają 80 proc. postępowań dot. niedofinansowania zadań”
https://samorzad.pap.pl/kategoria/aktualnosci/analiza-samorzady-wygrywaja-80-proc-postepowan-dot-niedofinansowania-zadan
– dane NIST dotyczące skuteczności postępowań sądowych JST, wartości dochodzonych roszczeń oraz kwot odzyskanych przez samorządy.
- Rzeczpospolita – Regiony, „Samorządy pozywają Skarb Państwa i często wygrywają, ale problemy nie znikają”
https://regiony.rp.pl/finanse-w-regionach/art42986251-samorzady-pozywaja-skarb-panstwa-i-czesto-wygrywaja-ale-problemy-nie-znikaja
– informacje o liczbie pozwów wnoszonych przez gminy, powiaty i województwa oraz o średnich wartościach roszczeń i zasądzanych kwot.
- Serwis Samorządowy PAP, „Finansowanie zadań zleconych. MF wyjaśnia zasady naliczania dotacji”
https://samorzad.pap.pl/kategoria/finanse/finansowanie-zadan-zleconych-mf-wyjasnia-zasady-naliczania-dotacji
– aktualne stanowisko Ministerstwa Finansów dotyczące sposobu ustalania wysokości dotacji oraz pojęcia kosztów niezbędnych do realizacji zadania.
- Serwis Samorządowy PAP, „Majszczyk: w tym roku na zadania zlecone rząd przeznaczy 26,4 mld zł”
https://samorzad.pap.pl/kategoria/finanse/majszczyk-w-tym-roku-na-zadania-zlecone-rzad-przeznaczy-264-mld-zl
– informacje o wysokości środków zaplanowanych na zadania zlecone w 2026 r. – 26,4 mld zł oraz o skali zadań wykonywanych przez JST.
- Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego – dane i analizy przywoływane w publikacjach branżowych
– źródło szacunków wskazujących, że różnica pomiędzy dotacjami a faktycznymi wydatkami JST na analizowane zadania zlecone może sięgać około 2,1 mld zł.
- Miasto Szczecinek, informacja o wyroku w sporze dotyczącym niedofinansowania zadań zleconych
https://szczecinek.pl/aktualnosci/miliony-zlotych-moga-trafic-do-budzetu-szczecinka-po-blisko-10-letniej-batalii-jest-wyrok-korzystny-dla-miasta.html
– przykład konkretnego sporu, w którym sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz miasta ponad 3,25 mln zł wraz z odsetkami.
- Warto Wiedzieć / Związek Powiatów Polskich, „Od uchwały do pozwu…”
https://wartowiedziec.pl/rozwoj-i-fundusze/79546-od-uchwaly-do-pozwu-historia-nie-jednego-zaniechania-i-konca-cierpliwosci-samorzadow
– stanowisko ZPP dotyczące dochodzenia przez powiaty roszczeń związanych z niedofinansowaniem zadań zleconych.
Stan informacji: 31 sierpnia 2026 r.
Zadaj pytanie do artykułu