W dniu 28 listopada 2024 r. zapadł wyrok TSUE[i] w sprawie dotyczącej rozwiązania umowy w trakcie jej trwania, a w konsekwencji opodatkowania VAT takiej czynności. Co prawda wyrok nie zapadł w sprawie polskiej, jednak jego postanowienia są znaczące również dla polskich podatników VAT.
STAN FAKTYCZNY
W stanie faktycznym rozpatrywanej przez TSUE sprawy wskazano, iż dwie spółki (dla celów artykułu: A i B) zawarły między sobą umowę o dzieło. Na jej podstawie jedna z nich (B) miała wykonać projekt budowlany dla drugiej (A). Jednak po rozpoczęciu prac (przez B) A poinformowała B, że nie chce, aby w dalszym ciągu spółka ta realizowała ten projekt (przyczyny nie dało się jednak przypisać B).
W związku z wcześniejszym rozwiązaniem umowy, o której mowa, B zażądała od A zapłaty uzgodnionej w umowie o dzieło kwoty po odliczeniu kosztów zaoszczędzonych przez nią z powodu nieuzasadnionego rozwiązania umowy. A zapłaty tej nie dokonała, twierdząc, iż B mogła domagać się wyłącznie zapłaty kwoty odpowiadającej wykonanym przez nią pracom.
W konsekwencji B wystąpiła w tej sprawie do sądu pierwszej instancji z żądaniem zapłaty wskazanej przez siebie kwoty wraz z podatkiem VAT. Wskazała, że A w nieuzasadniony sposób odstąpił od umowy o dzieło w związku z czym jest ona zobowiązana do zapłaty kwoty określonej w umowie.
STANOWISKO SĄDÓW
Sąd pierwszej instancji przyznał B rację i orzekł, że kwota należna za roboty, które nie mogły zostać wykonane z powodu rozwiązania umowy o dzieło – podlega opodatkowaniu VAT. Nie zgodził się z tym stanowiskiem jednak sąd apelacyjny – twierdząc, że od kwoty należnej z tytułu niewykonanych robót nie był należny podatek VAT, gdyż nie można w tym przypadku mówić o żadnej wymianie świadczeń między stronami umowy.
W związku z powyższym sąd kolejnej instancji nabrał wątpliwości, czy należy uznać, że tak należna kwota powinna być uznana za wynagrodzenie w rozumieniu dyrektywy VAT, ponieważ począwszy od chwili rozwiązania przez A umowy o dzieło B nie jest już zobowiązana do spełnienia pozostałej części uzgodnionego świadczenia, a przesłanka, zgodnie z którą powinien istnieć bezpośredni związek między otrzymaną zapłatą a wykonanym świadczeniem, nie jest spełniona.
Zadano zatem następujące pytanie prejudycjalne: „Czy art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy [VAT] w związku z art. 73 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że kwota, jaką zamawiający dzieło jest zobowiązany zapłacić wykonawcy dzieła, nawet w przypadku gdy nie następuje (całkowite) wykonanie dzieła, jednak wykonawca był gotowy do spełnienia świadczenia, a uniemożliwiły mu to okoliczności leżące po stronie zamawiającego dzieło (na przykład odwołanie zamówienia), podlega opodatkowaniu VAT?”.
STANOWISKO TSUE
TSUE analizując powyżej wskazany stan faktyczny, wskazał, iż „jak wynika z orzecznictwa Trybunału – ustaloną z góry kwotę otrzymywaną przez podmiot gospodarczy w przypadku przedterminowego rozwiązania przez jego klienta lub z przyczyn leżących po jego stronie umowy o świadczenie usług obowiązującej przez określony okres, która to kwota odpowiada kwocie, jaką ten podmiot gospodarczy otrzymałby w tym okresie w braku takiego rozwiązania, należy uznać za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług, które podlega jako takie VAT, nawet jeśli rozwiązanie to pociąga za sobą dezaktywację usług przewidzianych przez tę umowę przed upływem uzgodnionego okresu”. Tym bardziej, powyższe zachowuje ważność w przypadku, gdy B zaczął świadczyć daną usługę i był gotów ja wykonywać do końca za kwotę przewidzianą w umowie o dzieło.
TSUE zatem stwierdził, iż na powyższe pytanie prejudycjalne należy udzielić niniejszej odpowiedzi – „art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że kwotę należną z tytułu umowy w związku z rozwiązaniem przez usługobiorcę ważnie zawartej umowy dotyczącej świadczenia tej usługi, podlegającej VAT, której świadczenie usługodawca rozpoczął i był gotowy zakończyć, należy uznać za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu dyrektywy VAT”. W konsekwencji czynność ta podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
WAŻNE! Zdaniem TSUE – wynagrodzenie, o którym mowa powyżej nie może zostać uznane za odszkodowanie ryczałtowe mające na celu naprawienie poniesionej szkody.
Reasumując, A i B zawarły między sobą umowę o dzieło (na wykonanie projektu budowlanego). Po rozpoczęciu przez B sporządzania ww. projektu – A rozwiązała umowę o dzieło z przyczyn niezależnych od B. Po przeprowadzonej między stronami batalii sądowej o wartość należnej zapłaty, TSUE wskazał, iż B żądając od A zapłaty uzgodnionej w umowie o dzieło kwoty po odliczeniu kosztów zaoszczędzonych przez nią z powodu nieuzasadnionego rozwiązania umowy wraz z podatkiem VAT postępuje prawidłowo.
TSUE biorąc pod uwagę fakt, iż:
àA w nieuzasadniony sposób odstąpił od umowy o dzieło oraz
àB od samego początku zawarcia umowy o dzieło, mimo jej rozwiązania, była gotowa wykonywać projekt budowlany do końca za przewidziane w umowie wynagrodzenie
- wskazał, iż A zobowiązana jest do zapłaty B ww. kwoty wraz z podatkiem VAT.
Powyższe zatem oznacza, iż wynagrodzenie, o którym mowa wyżej, związane z rozwiązaniem umowy, podlegającej opodatkowaniu VAT, której świadczenie B rozpoczął i był gotowy zakończyć, należy uznać za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu dyrektywy VAT i opodatkować podatkiem VAT. Takiej kwoty należnej nie należy utożsamiać z odszkodowaniem.
Olga Grabowska
Kancelaria Wyrzykowscy
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani jakiejkolwiek innej formy doradztwa. Wszelkie przedstawione w nim treści wyrażają osobiste poglądy autora oraz jego wiedzę na temat omawianych zagadnień. Autor ani wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki wynikające z zastosowania się do informacji zawartych w artykule bez konsultacji z odpowiednim specjalistą.
[i] Wyrok TSUE z dnia 28 listopada 2024 r., sygn. C-622/23
Zadaj pytanie do artykułu