Samorządu Terytorialnego (JST) po centralizacji VAT wprowadzonej w 2017 roku rozliczają się jako jeden podatnik. JST (Gmina, Powiat, Województwo) składa się z wielu jednostek organizacyjnych, np.: Urząd Gminy, Szkoła, Przedszkole, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Ośrodek Sportu i Rekreacji, ale podatnikiem VAT jest tylko Gmina i to właśnie Gmina działa jako podatnik w imieniu wszystkich swoich jednostek.
Zacznijmy od definicji, JST jest jednym podmiotem, który tworzą poszczególne jednostki. Wyróżniamy trzy szczeble samorządu: Gmina, Powiat, Województwo, każda z nich posiada jednostki organizacyjne do realizacji określonych zadań: jednostki budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe, samorządowe osoby prawne i spółki komunalne, razem tworzą jeden podmiot gospodarczy. Jednostka Samorządu Terytorialnego jest podmiotem łączącym rolę władzy publicznej z rolą podmiotu gospodarczego. Właśnie ta dwoistość sprawia, że jej rozliczenia VAT stają się jednym z trudniejszych zagadnień. JST występuje zatem albo w charakterze organu władzy albo w charakterze podmiotu gospodarczego. Kluczowe zatem jest to rozróżnienie.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 UoVAT podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Z kolei w rozumieniu art. 15 ust. 6 UoVAT za podatnika nie uznaje się organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, ale z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.
Zatem JST nie działa jako podatnik, nie jest podmiotem gospodarczym, gdy wykonuje zadania związane z władzą publiczną - regulacje, podatki, decyzje administracyjne. Oparte na prawie publicznym i nadrzędności wobec obywatela. Z kolei staje się podatnikiem prowadząc działalność gospodarczą w sytuacjach sprzedaży mienia, najmu - oparte na równorzędności stron i prawie cywilnym.
Podatek VAT jest rozliczany przez jednostkę nadrzędną (Gminę, Powiat, Województwo), to właśnie ona występuje w roli podatnika, składa deklaracje pod swoim numerem NIP, na którą składają się deklaracje cząstkowe wszystkich jej jednostek objętych centralizacją (urząd, szkoła, przedszkole, GOPS, OSiR). Nie wszystkie jednostki są objęte centralizacją, np. instytucje kultury, spółki prawa handlowego.
Jak już wspomniano wyżej JST nie zawsze występuje w roli podatnika, jest zobowiązana opodatkować odpowiednie czynności, naliczyć i odprowadzić należny podatek VAT do urzędu skarbowego. Jest to jedna z trudności. JST często stają przed pytaniem, czy opodatkować daną czynność? Czy zadanie wykracza poza zakres zadań własnych, czy jest to już działanie cywilnoprawne?
Jak każdemu podatnikowi JST również przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego od dokonywanych zakupów. Jednakże zakupy te nie zawsze są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, zatem kluczowe jest rozróżnienie wykonywanych zadań i wydzielenie czynności związanych z działalnością opodatkowaną, zwolnioną, niepodlegającą opodatkowaniu czy też mieszaną. Stąd też w JST stosowane są proporcje z art. 90 UoVAT i rozporządzeń. Należy zastosować proporcję najbardziej odpowiadającą specyfice wykonywanej działalności. To jest kolejne utrudnienie w prowadzeniu rozliczeń JST - zastosowanie odpowiedniej proporcji przy odliczeniach podatku VAT naliczonego.
Ze stosowaniem proporcji wiąże się konieczność dokonywania korekty rocznej zgodnie z art. 91 UoVAT, co budzi kolejne obowiązki przy monitorowaniu przeznaczenia zakupów oraz koniecznością przeliczania proporcji.
Podsumowując VAT w samorządach to nie tylko techniczny obowiązek księgowy, lecz skomplikowany proces zarządzania ryzykiem prawnym. Wymaga on od pracowników JST nie tylko biegłości w rachunkowości, ale przede wszystkim głębokiej wiedzy z zakresu prawa administracyjnego i gospodarczego. Szczególną umiejętnością jest rozróżnienie dwóch sfer organu władzy publicznej i podmiotu gospodarczego. Kluczowymi problemami wymagającymi specjalistycznego podejścia są zatem:
! Trudność w identyfikacji roli podatnika
! Złożoność rozliczeń związana z centralizacją
! Wyzwania przy odliczaniu VAT naliczonego i stosowaniem proporcji
! Obciążenia związane z korektą roczną
Wiktoria Salwin
Kancelaria Wyrzykowscy
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani jakiejkolwiek innej formy doradztwa. Wszelkie przedstawione w nim treści wyrażają osobiste poglądy autora oraz jego wiedzę na temat omawianych zagadnień. Autor ani wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki wynikające z zastosowania się do informacji zawartych w artykule bez konsultacji z odpowiednim specjalistą.
Zadaj pytanie do artykułu