Data publikacji: 08-10-2026

 

Czy przedsiębiorca, który na podstawie umowy z powiatem, gminą albo wojewodą zapewniał uchodźcom z Ukrainy zakwaterowanie i wyżywienie, powinien zapłacić 8% VAT? Wydawałoby się, że po kilku latach od rozpoczęcia wojny na Ukrainie odpowiedź na to pytanie powinna być już oczywista. Tymczasem orzecznictwo pokazuje coś dokładnie przeciwnego.

W 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wydał trzy bardzo istotne rozstrzygnięcia dotyczące podatku VAT od świadczeń realizowanych na rzecz uchodźców z Ukrainy:

  • w pierwszej sprawie Sąd zaakceptował stanowisko organów i stawkę 8% VAT,
  • w drugiej uchylił decyzje organów podatkowych i uznał możliwość zastosowania stawki 0% VAT,
  • w trzeciej uznał problem za na tyle niejednoznaczny, że skierował osiem pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Nie mamy więc obecnie jednej, utrwalonej linii orzeczniczej. Przeciwnie – mamy trzy różne podejścia do tych samych podstawowych problemów.

 

Pierwsze podejście: jest umowa i wynagrodzenie – jest usługa opodatkowana 8% VAT

W wyroku z dnia 24 lutego 2026 r., sygn. I SA/Wr 629/25, WSA we Wrocławiu oddalił skargę podatnika i zaakceptował stanowisko organów podatkowych.

Przedsiębiorca zawarł z gminą umowy na zapewnienie obywatelom Ukrainy zakwaterowania i wyżywienia. Umowy przewidywały wynagrodzenie w wysokości 70 zł netto za osobę za dobę, powiększone o VAT. Podatnik zastosował jednak stawkę 0%. WSA uznał, że świadczenie ma charakter odpłatny. Zdaniem Sądu istniał bezpośredni związek pomiędzy usługą a otrzymywanym wynagrodzeniem: przedsiębiorca zobowiązał się do zapewnienia określonych świadczeń, a gmina zobowiązała się za nie zapłacić określoną kwotę za osobę i dobę.

Sąd podkreślił również dwie bardzo istotne kwestie. Po pierwsze, dla uznania świadczenia za odpłatne nie ma znaczenia czy wynagrodzenie pokrywa wszystkie koszty i czy przedsiębiorca osiąga zysk. Po drugie, wynagrodzenie nie musi pochodzić bezpośrednio od osoby korzystającej z usługi. Może zostać zapłacone przez osobę trzecią – w tym przypadku przez gminę.

W efekcie Sąd uznał, że zastosowanie art. 8 ust. 2 UoVAT, dotyczącego świadczeń nieodpłatnych, było wykluczone. Skoro świadczenie było odpłatne, nie można było również zastosować przewidzianej w rozporządzeniach stawki 0% VAT, która odwoływała się właśnie do świadczeń z art. 8 ust. 2 UoVAT.

Rezultat: 8% VAT.

 

Drugie podejście: nawet jeżeli świadczenie było odpłatne, podatnik nie powinien ponosić skutków pułapki stworzonej przez państwo

Zaledwie dwa miesiące później ten sam WSA we Wrocławiu wydał wyrok z dnia 30 kwietnia 2026 r., sygn. I SA/Wr 849/25.  Tym razem rezultat był całkowicie odmienny.

Sprawa dotyczyła spółki prowadzącej hotel, która na podstawie umów zawartych z powiatem zapewniała uchodźcom zakwaterowanie i wyżywienie. Wynagrodzenie ustalano według stawki za osobodzień. Spółka stosowała 0% VAT, natomiast organy podatkowe uznały, że świadczenia były odpłatnymi usługami zakwaterowania opodatkowanymi stawką 8%.

WSA uchylił zarówno decyzję Organu I jak i II instancji, a następnie umorzył postępowanie podatkowe. Co szczególnie ważne – Sąd nie oparł swojego rozstrzygnięcia na stwierdzeniu, że świadczenia nie były odpłatne. Przyjął natomiast, że w szczególnych okolicznościach związanych z organizowaniem przez państwo pomocy uchodźcom należy uwzględnić m.in. zasadę zaufania obywatela do państwa, ochronę uzasadnionych oczekiwań, zasadę państwa prawa oraz cel wprowadzonych regulacji.

Sąd zwrócił uwagę na szczególnie problematyczną sytuację przedsiębiorcy: organy publiczne uczestniczyły w organizacji systemu pomocy, zawierały z przedsiębiorcami umowy, akceptowały sposób wystawiania faktur, a następnie po kilku latach organ podatkowy uznał, że przedsiębiorca powinien był rozliczyć dodatkowo 8% VAT. WSA uznał, że ustawodawca nie może tworzyć regulacji stanowiących dla podatnika swoistą „pułapkę prawną”.

Rezultat: decyzje określające VAT według stawki 8% zostały uchylone.

 

Trzecie podejście: problem jest tak poważny, że powinien rozstrzygnąć go TSUE

Trzecia sprawa pokazuje jeszcze inne podejście. Postanowieniem z dnia 27 maja 2026 r., sygn. I SA/Wr 1/26, WSA we Wrocławiu nie rozstrzygnął definitywnie, czy świadczenia powinny być opodatkowane podatkiem VAT. Zamiast tego skierował do TSUE aż osiem pytań prejudycjalnych i zawiesił postępowanie. Pytania dotyczą praktycznie całej konstrukcji opodatkowania takich świadczeń.

WSA chce wiedzieć m.in.:

  • czy środki wypłacane przedsiębiorcy przez organ publiczny według ryczałtowej stawki w celu zapewnienia uchodźcom zakwaterowania i wyżywienia w ogóle stanowią wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług;
  • czy przedsiębiorca wykonujący w takich warunkach zadania państwa działa jako podatnik VAT;
  • czy otrzymywane środki powinny wejść do podstawy opodatkowania;
  • a także czy obciążenie przedsiębiorcy podatkiem VAT jest zgodne z zasadami pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, dobrej administracji i proporcjonalności.

Szczególnie istotne jest pytanie czwarte. WSA zapytał TSUE wprost, czy środki wypłacane przedsiębiorcy przez wojewodę w warunkach kryzysu humanitarnego, według ryczałtowej stawki służącej zapewnieniu zakwaterowania, wyżywienia i podstawowych warunków bytowych uchodźcom, stanowią wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług. To pytanie dotyka samego fundamentu sporu.

Jeżeli TSUE uzna, że tego rodzaju środki nie stanowią wynagrodzenia za usługę, problem stawki 8% może okazać się wtórny – najpierw trzeba bowiem ustalić, czy w ogóle mamy odpłatne świadczenie usług podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT.

 

Co oznaczają te wyroki dla przedsiębiorców?

Przede wszystkim jedno: nie można dziś uczciwie powiedzieć, że stawka 8% VAT w takich sprawach jest bezdyskusyjna.

W orzecznictwie funkcjonują obecnie trzy różne podejścia: jedno potwierdzające możliwość zastosowania stawki 8% VAT, drugie prowadzące do uchylenia decyzji organów podatkowych oraz trzecie, w którym sąd uznał, że podstawowe wątpliwości dotyczące odpłatności świadczeń, statusu podatnika i podstawy opodatkowania wymagają rozstrzygnięcia przez TSUE. Oznacza to, że każda sprawa wymaga odrębnej analizy.

Prowadzimy sprawy dotyczące podatku VAT od zakwaterowania i wyżywienia uchodźców

Pomagamy przedsiębiorcom, wobec których organy podatkowe kwestionują zastosowany sposób rozliczenia świadczeń realizowanych w ramach pomocy obywatelom Ukrainy. W tych sprawach szczegóły mają znaczenie. Dwa pozornie podobne modele finansowania mogą prowadzić do całkowicie odmiennej oceny podatkowej.

Nasza kancelaria prowadzi tego rodzaju sprawy na etapie kontroli, postępowania podatkowego, odwoławczego i sądowo-administracyjnego. Analizujemy umowy, sposób ustalania wynagrodzenia, źródła finansowania i dotychczasowe rozliczenia VAT, a następnie dobieramy argumentację do konkretnego stanu faktycznego.

Jeżeli otrzymali Państwo wynik kontroli, decyzję określającą 8% VAT albo chcą ocenić ryzyko podatkowe związane z takim rozliczeniem, możemy przeanalizować sprawę i wskazać możliwe dalsze działania.

 

Olga Grabowska

Kancelaria Wyrzykowscy

 

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani jakiejkolwiek innej formy doradztwa. Wszelkie przedstawione w nim treści wyrażają osobiste poglądy autora oraz jego wiedzę na temat omawianych zagadnień. Autor ani wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za ewentualne skutki wynikające z zastosowania się do informacji zawartych w artykule bez konsultacji z odpowiednim specjalistą.